Niewielka miejscowość Łyse na Kurpiach to miejsce, w którym co roku odbywa się niezwykle barwna i ciekawa Niedziela Palmowa.

W tym roku, z wiadomego powodu, konkurs palm i procesja w takim kształcie się nie odbędzie. Ale warto zaplanować wycieczkę za rok, bo to wyjątkowe miejsce. Zresztą, sami zobaczcie jak wygląda Niedziela Palmowa w miejscowości Łyse na Kurpiach.

Ręcznie robiona czterometrowa palma jest zadziwiająco lekka, ale gdy zawieje zimny, mocny wiatr, Sergiusz musi walczyć ze wszystkich sił, żeby utrzymać w pionie ukwiecony pal. Idziemy w procesji w Łysych na Kurpiach. Kilka kroków przed nami kroczy biskup diecezji łomżyńskiej. Za nim truchta były premier Jarosław Kalinowski z PSL z niewielką palemką, o której pani Czesława Żubrowska nie miałaby najlepszej opinii. Pani Czesława z oddalonych o 5 kilometrów Wejd jest naszym ostatecznym autorytetem. Wyplatanie, a dokładniej, jak tu mówią – “wicie” palmy, którą dźwiga Sergiusz, zaczęła tuż po Bożym Narodzeniu. – Budziłam się, jak co dzień o piątej rano – uśmiecha się Kurpianka. – I od razu, jeszcze leżąc w łóżku, zabierałam się za plecenie kwiatów z bibuły. 

Sergiusz niesie palmę – Łyse, Niedziela Palmowa
Pani Czesława zaangażowała Sergiusza do pracy i kazała mu nieść w procesji swoją palmę.

Swoją pierwszą palmę zrobiła sześćdziesiąt lat temu, jeszcze jako mała dziewczynka. A najwyższa, którą zaprezentowała w Łysych, miała 11 metrów. Nie wyobrażam sobie, jak ją niosła. Bo do zeszłego roku sama prezentowała swoje dzieła. Teraz Sergiusz jej pomaga, a właściwie walczy o życie. W procesji z palmami idzie kilkaset osób. Tuż za nami wnuk pani Czesławy – ministrant Tomek, niesie głośnik chrypiący co jakiś czas „Alleluja!”. Gdyby nie on i jego budzące respekt urządzenie, z pewnością by nas tu zadeptano. Musimy utrzymywać równe, szybkie tempo za biskupem, bo wszyscy chcieliby być jak najbliżej hierarchy.

Łyse Niedziela Palmowa jest tu jedyna w swoim rodzaju.
Młodzież wnosi do kościoła konkursową palmę.

Dzisiejsze święto to dla mieszkańców Łysych i okolicznych wsi jedyna w roku okazja, żeby pokazać licznie przybywającym turystom wyjątkowość kultury tego regionu. Dlatego każdy walczy o swoje miejsce w procesji, a w kościele przepycha się ze swoją palmą jak najbliżej ołtarza, bo z tymi w pierwszym rzędzie biskup osobiście wymienia uścisk dłoni podczas przekazywania znaku pokoju. Ubrani w stroje ludowe mieszkańcy chętnie chwalą się, jak przed laty odwiedził ich prezydent Kaczyński, prezentują przybyłym całymi autokarami turystom swoje palmy, udzielają wywiadów telewizjom. Tradycja upamiętniająca tryumfalny wjazd Chrystusa do Jerozolimy zyskała tu zupełnie inny koloryt i znaczenie, niż dwa tysiące lat temu na Ziemi Świętej. 

Gdyby w Jerozolimie TAMTEGO DNIA było minus jedenaście stopni, pewno zgromadzenie wiwatującego tłumu Jezusowi policzonoby za cud. Patrzę na wyświetlacz komórki, który informuje mnie, że o ósmej trzydzieści rano w Jeruzalem temperatura wynosi osiem stopni Celsjusza, ale w ciągu dnia wzrośnie do dwudziestu. Miły, wiosenny dzień. Można wyjść z domu, zerwać liść palmy i wyjść przed bramę miasta, żeby powitać nadjeżdżającego na osiołku Nauczyciela. W Ewangeliach opisywano ten dzień, bezpośrednio poprzedzający horror ukrzyżowania, jako moment największej popularności Chrystusa. Zawsze w kościele, słuchając Ewangelii wyobrażałam sobie te tłumy, ludzi w euforii kładących pod kopyta osiołka na którym jechał Jezus liście palmowe i płaszcze… Właśnie! Dlaczego zapominamy o płaszczach, które opisuje św. Mateusz? Dlaczego mówimy o „niedzieli palmowej”, a nie o „płaszczowej”? Przecież, szczególnie w naszym klimacie płaszcze byłyby bardziej adekwatne.

Łyse Niedziela Palmowa
Kurpianki z palmami.

Niedziela Palmowa to święto przesycone symboliką życia i trwania. Dlatego w Polsce do palm od wieków kładziono to, co symbolizowało witalność, a w Polsce tradycyjnie były to „wiecznie zielone”: gałązki tui, świerku, bukszpanu i borówek leśnych, a także symbolizujące zmartwychwstanie i przemożną chęć życia gałązki wierzbowe. Wierzba wyrośnie w każdych, nawet najgorszych warunkach, a, o czym doskonale wiedziały gospodynie, nawet postawiona w wilgotnym kącie wierzbowa miotła potrafi wypuścić zielone listki. Dlatego ostatnia niedziela Wielkiego Postu była nazwywana także Wierzbną lub Kwietną. Palmy polskie przypominają smukłe bukiety, a najwyższe, ozdobione kolorowymi wstążeczkami i kwiatami z bibuły, możemy zobaczyć na Podhalu i sądzecczyźnie, w Lipnicy Murowanej na Orawie, czy właśnie tu gdzie jesteśmy, na Kurpiach. W Łysych palmy są szczególnie efektowne i kolorowe, przypominają słupy na całej długości pokryte kolorowymi kwiatami z bibuły. W konkursach palm co roku biorą udział gospodarze z okolicznych wsi, a także młodzież ze szkół, które pielęgnują tę wyjątkową tradycję. Kilkumetrowe palmy niesione są do kościoła wczesnym rankiem. Potem biorą udział w uroczystej procesji. Przejście z barwnymi słupami górującymi nad tłumem wiernych jest niezwykłym widowiskiem.

Niedziela Palmowa, Łyse
Mieszkańcy zakładają na ten dzień tradycyjne stroje kurpiowskie.

Na placu przed kościołem pierwsze stragany rozstawiono jeszcze w całkowitych ciemnościach przed piątą rano. A od ósmej już wszystko działa pełną parą, a z estrady DJ puszcza na cały regulator ludowe przyśpiewki na zmianę z „Ona tańczy dla mnie”. Na straganach gliniane koguciki, pęta swojskich kiełbas, podlaskie sękacze, chleb pieczony w liściach tataraku, wielkie pajdy ze smalcem i krojonymi w plastry kiszonymi ogórkami, „kozicowe psiwo” (podpiwek na owocach jałowca), czy piekielnie mocną, 58-procentową kurpiowską wódkę na miodzie. No ale przede wszystkim wszędzie sprzedają palmy, z kwiatami z bibułki.

Łyse, Niedziela Palmowa
Kiermasz ze sztuka ludową i lokalnymi przysmakami. Łyse, Niedziela Palmowa.

Teraz te palmy są tylko kolorową pamiątką dla turystów i nie pełnią już tak istotnej roli, ale ich znaczenie w tradycji naszych przodków jest nie do przecenienia. Pierwsze procesje z palmami odbywały się już w IV wieku, sam obrzęd święcenia gałązek wprowadzono do liturgii w XI wieku. Poświęcona palma według wierzeń ludowych miała właściwości lecznicze i chroniła przed urokami. Przyniesioną z kościoła kropiono obejście, dotykano boków bydła w oborze, bazie wkładano do gniazd drobiu, żeby lepiej się niósł, podkładano pod pierwszą skibę zaoraną na polu. W domu, kładziono poświęconą palmę za święty obraz lub na cały rok przybijano nad drzwiami wejściowymi, by strzegła gospodarstwa, a jego mieszkańcom przynosiła błogosławieństwo. Na niektórych wsiach, głównie na południu Polski, z rozebranych na części palm robi się krzyże, a w Wielkanoc lub o świcie w Lany Poniedziałek symbolicznie wbija się je w ziemię na polu i w ogrodzie, by błogosławiły zasiewom.

Dlatego, kiedy pytamy gospodynie, które zrobiły w tym roku najpiękniejsze i najwyższe palmy, komu ten zwyczaj jest jeszcze potrzebny, odpowiadają zgodnie: nam samym. – Palmy od zawsze robiła moja mama, ja też je robię od dziecka – mówi pani Zofia Samul z miejscowości Dęby. – Muszą być jak najbardziej kolorowe, bogate. Kwiaty z bibuły i zieleń – zdradza swój sekret. 

Łyse Niedziela Palmowa
Autorka palmy dogląda swojego dzieła.

Te największe, kilkumetrowe palmy, robią całe szkoły. Ale prawdziwe kurpiowskie gospodynie o palmie na Niedzielę myślą już po Bożym Narodzeniu. Wtedy zaczynają zwijać z bibuły różne gatunki kolorowych kwiatów. – Na jedną palmę musze zrobić ich tysiąc – mówi pani Zofia dumnie pokazując nam swoje dzieło. I idzie udzielić wywiadu kolejnej telewizji. Bo dziś to ona jest tu prawdziwą gwiazdą.

Magdalena Pinkwart Łyse Niedziela Palmowa
Trzydzieści lat temu byłam po raz pierwszy w Łysych na Niedzielę Palmową. Zdjęcia z palmą trafiły do książki mojego taty.


1 Komentarz. Leave new

  • […] Przeczytaj o innych polskich obrzędach. Zobacz jak wygląda Niedziela Palmowa w Łysych na KurpiachMagdaDziennikarka, autorka przewodników dla National Geographic i serii przygodowych książek dla dzieci "Drakulcio ma kłopoty". Laureatka Nagrody Magellana. Licencjonowana przewodniczka i pilotka wycieczek. Ekspert w radiu i TV w dziedzinie turystyki, redaktor naczelna magazynu Read&Fly Magazine. Właścicielka biura podróży The Blue Mermaid Travel. A przede wszystkim mama Wilhelma i Lary. Dzięki rodzicom – dziennikarzom i podróżnikom – jeździ po świecie odkąd skończyła 4 lata. Nie lubi wracać dwa razy w to samo miejsce. Wyjątkiem są Dubaj, Jerozolima i Marsylia, w których czuje się jak w domu. […]

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Fill out this field
Fill out this field
Proszę wprowadzić prawidłowy adres email.

Menu